Leereenheid 4: Het jodendom

Het jodendom gelooft in het bestaan van één God, die alles gemaakt heeft. Deze God wordt niet afgebeeld en is zelfs zo heilig, dat zijn naam wordt niet hardop genoemd.

4.1 Introductie jodendom

Het jodendom gelooft in het bestaan van één God, die alles gemaakt heeft. Deze God wordt niet afgebeeld. Hij is zo heilig, dat zelfs zijn naam niet hardop genoemd wordt. Toch betekent dat niet dat God volgens joden onbereikbaar en ver weg is. Ze geloven dat God een ‘verbond’ met mensen heeft gesloten: een plechtige afspraak om bij elkaar te horen. Bij dit verbond horen wetten en regels waar joodse mensen zich aan moeten houden, zoals de wekelijkse rustdag (sabbat) en voedselvoorschriften. In het jodendom spelen verhalen een belangrijke rol. De Tenach is het heilige boek van het jodendom. Dit zijn dezelfde teksten als het Oude Testament van de christelijke Bijbel.

Opdracht 1: Vertrekpunt

Waar denk jij aan bij het woord jodendom? Wat weet je er al over en welke vragen heb je? Maak een woordweb van jouw associaties.

Bekijk de uitlegvideo over het jodendom. Maak aantekeningen van dingen die je wilt onthouden of waar je meer van zou willen weten.

4.2 Geschiedenis en actualiteit

In de loop van de geschiedenis hebben joodse mensen vaak te maken gehad met discriminatie en onderdrukking. Dat gebeurde al in de tijd van de Tenach, in de Romeinse tijd, in de Middeleeuwen en ook daarna. De jodenvervolging in de Tweede Oorlog was een ongekend dieptepunt in de geschiedenis, die diepe sporen heeft getrokken in het joodse zelfbewustzijn en in de manier waarop het jodendom wordt benaderd. Tot op de dag van vandaag kunnen joodse mensen te maken hebben met discriminatie, bedreiging en geweld.

De recente geschiedenis heeft het land Israël op een andere manier in beeld gebracht. Na een zeer gewelddadige aanval op 7 oktober 2023 van terreurgroep Hamas begon een verwoestende oorlog in de Gazastrook, die ongekend leed heeft veroorzaakt bij de Palestijnse bevolking. Bij veel mensen is daardoor ook het jodendom in een ander licht komen te staan: het joodse volk wordt niet alleen meer gezien als een onderdrukt volk, maar het land Israël ook als een land dat zelf mensen onderdrukt.

Het is daarbij belangrijk om op te merken dat het politieke land Israël van nu niet samenvalt met de traditie van het joodse geloof. Ook als mensen zich beroepen op een religieuze traditie, betekent dit niet dat ze er de gemiddelde vertegenwoordiger van zijn. Praten over de politiek van Israël is iets anders dan praten over het jodendom.

Daarbij is het wel zo, dat het joodse geloof een sterke relatie heeft met een specifiek volk en een specifiek land. Al in de oude verhalen van de Tenach wordt verteld dat God een land belooft aan zijn volk. Als je daarover vertelt in de klas, kan dit vragen oproepen over de actualiteit en de recente geschiedenis. Het is dan goed om in ieder geval ook te vertellen over de joodse geboden waarin naastenliefde, zorg voor de zwakkere en respect voor het leven centraal staat. Veel joodse en niet-joodse mensen kunnen zich op basis daarvan niet vinden in de politieke keuzes van de regering van Israël.

Opdracht 2: Verhalen

De bespreking in het boek begint met verhalen. Kies één verhaal uit dat in de Tenach verteld wordt. Zoek hier meer informatie over en maak er een impressie van in woord of in beeld (bijvoorbeeld een navertelling, een schilderij of collage).

4.3 Kennismaken met een joodse vrouw

Net als de andere stromingen in deze cursus is het jodendom niet een abstracte werkelijkheid; het is een overtuiging en een levenspraktijk van concrete mensen. Met een van die mensen maak je kennis in de onderstaande video. Rachel Levy legt uit wat het voor haar betekent om joods te zijn. Ook vertelt ze over de sabbat, eten, de synagoge en de zorg voor de schepping.

Opdracht 3: Interview met Rachel Levy

Download de opdrachten of beantwoord de vragen hieronder:

• Rachel vertelt over de synagoge (vanaf 7:28). Wat valt je op in haar verhaal? Waarin verschilt een synagoge van sommige andere religieuze gebedshuizen / plaatsen van samenkomst?
• Aan het eind van het interview vertelt Rachel over het einde van het leven en het leven na de dood. Wat vertelt ze daarover? Vat het samen in je eigen woorden.

Opdracht 4: Joodse feesten

In het boek heb je gelezen over joodse feesten. Kies een van de feesten uit en zoek hierover meer informatie. Vat de resultaten samen op de download.

4.4 Hoe kun je het jodendom tegenkomen in de klas?

Als je joodse kinderen in de klas hebt, kun je dat op verschillende manieren terugzien. Bijvoorbeeld door:

Voeding

Als kinderen kosjer eten, houden ze zich aan de joodse voedselwetten. Meer uitleg daarover heb je gezien in het interview met Rachel Levy en in het boek Een wereld vol geloof op bladzijde 103.

Verhalen

In de joodse traditie spelen verhalen een belangrijke rol. Joodse kinderen kennen vaak de verhalen uit de Tenach en andere verteltradities.

Sabbat, de wekelijkse rustdag

Voor joden is de sabbat, de wekelijkse rustdag, een belangrijk moment. Het is niet alleen een dag waarop niet wordt gewerkt, maar ook een dag die op een bijzondere manier in teken staat van de dienst aan God. Volgens het joodse scheppingsverhaal heeft God zelf de sabbat ingesteld: in zes dagen maakte hij alles wat bestaat, op de zevende dag rustte hij uit.

Namen

Veel joodse kinderen krijgen joodse namen, zoals Mirjam, Esther, Levi of Benjamin. Deze namen komen vaak al meerdere generaties in een familie voor. Ze verwijzen naar verhalen uit de heilige boeken van de Tenach.

Feesten

In het jodendom spelen de feesten een belangrijke rol. (Meer daarover heb je gelezen in het boek, p. 106 t/m 109).

Kleding

Bij veel mensen is hun joods-zijn niet te herkennen aan hun kleding. Tijdens het bidden dragen veel jongens en mannen (en soms ook meisjes en vrouwen) een keppel: een hoofddeksel dat het verschil tussen het aardse en het heilige laat zien. De meesten joden dragen de keppel niet de hele dag, maar alleen tijdens bepaalde rituelen.

In sommige (orthodoxe) joodse groeperingen is het gebruikelijk dat mannen in het zwart gekleed gaan en vrouwen hun hoofd bedekken.

Opdracht 5: Wat heb je geleerd?

Download het invulblad van opdracht 4, of vat in je eigen aantekeningen samen wat je in deze module hebt geleerd.

Einde van deze leereenheid